Pobór i egzekucja


Zasady ogólne

Zasady postępowania oraz środki przymusu, jakie mogą być stosowane przez administracyjne organy egzekucyjne w celu doprowadzenia do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków, uregulowane zostały w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji t.j. (Dz. U. z 2017 r. poz. 1201, z późn. zm.).

Organem egzekucyjnym obowiązków o charakterze pieniężnym jest naczelnik urzędu skarbowego, a także - w ograniczonym zakresie - organy wymienione w art. 19 ustawy, np. (właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego w zakresie należności, dla których ustalania lub określania i pobierania jest właściwy ten organ). Naczelnik urzędu skarbowego jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych.

Egzekucji administracyjnej podlegają następujące obowiązki o charakterze pieniężnym:

  • podatki, opłaty i inne należności, do których stosuje się przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa,
  • niepodatkowe należności budżetowe, do których stosuje się przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych,
  • należności z tytułu przychodów z prywatyzacji,
  • grzywny i kary pieniężne wymierzane przez organy administracji publicznej,
  • należności pieniężne, pozostające w zakresie właściwości organów administracji publicznej,
  • należności przypadające od jednostek budżetowych, wynikające z zastosowania wzajemnego potrącenia zobowiązań podatkowych ze zobowiązaniami tych jednostek,
  • wpłaty na rzecz funduszy celowych utworzonych na podstawie odrębnych przepisów,
  • należności pieniężne z tytułu składek do Funduszu Żeglugi Śródlądowej oraz składek specjalnych do Funduszu Rezerwowego,
  • należności pieniężne państwa członkowskiego wynikające z tytułu:
    a) podatków i należności celnych pobieranych przez to państwo lub w jego imieniu, przez jego jednostki podziału terytorialnego lub administracyjnego, w tym organy lokalne, lub w imieniu tych jednostek lub organów, a także w imieniu Unii Europejskiej,
    b) refundacji, interwencji i innych środków stanowiących część całkowitego lub częściowego systemu finansowania Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) oraz Europejskiego Funduszu Rolniczego Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), w tym kwot należnych w związku z tymi działaniami,
    c) opłat i innych należności pieniężnych przewidzianych w ramach wspólnej organizacji rynku Unii Europejskiej dla sektora cukru,
    d) kar, grzywien, opłat i dopłat administracyjnych związanych z należnościami pieniężnymi, o których mowa w lit. a-c, nałożonych przez organy właściwe do pobierania podatków i należności celnych lub właściwe do prowadzenia postępowań administracyjnych dotyczących podatków i należności celnych lub potwierdzonych przez organy administracyjne lub sądowe na wniosek organów właściwych w sprawie podatków i należności celnych,
    e) opłat za zaświadczenia i podobne do zaświadczeń dokumenty wydane w postępowaniach administracyjnych w sprawie należności pieniężnych, o których mowa w lit. a,
    f) odsetek i kosztów związanych z należnościami pieniężnymi, o których mowa w lit. a-e, w związku z którymi możliwe jest zwrócenie się o wzajemną pomoc na podstawie ustawy o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych,
    g) administracyjnych kar pieniężnych lub grzywien administracyjnych nałożonych na pracodawcę delegującego pracownika z terytorium RP w związku z naruszeniem przepisów dotyczących delegowania pracowników w ramach świadczenia usług,
  • należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie ratyfikowanych umów międzynarodowych, których stroną jest Rzeczpospolita Polska.

Dochodzenie tych obowiązków w trybie egzekucji administracyjnej jest możliwe, jeżeli wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów, albo w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego - bezpośrednio z przepisu prawa, chyba że przepis szczególny zastrzega dla tych obowiązków tryb egzekucji sądowej.

Możliwe jest również dochodzenie należności pieniężnych - bez konieczności wydawania decyzji, jeżeli wynikają one odpowiednio:

  • z zeznania lub z deklaracji złożonej przez podatnika lub płatnika,
  • ze zgłoszenia celnego złożonego przez zobowiązanego,
  • z deklaracji rozliczeniowej złożonej przez płatnika składek na ubezpieczenie społeczne,
  • z informacji o opłacie paliwowej,
  • z informacji o dopłatach,
  • z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi,
  • z rozliczenia zamknięcia, o którym mowa w art. 175 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2015/2446 z dnia 28 lipca 2015 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 w odniesieniu do szczegółowych zasad dotyczących niektórych przepisów unijnego kodeksu celnego (Dz. Urz. UE L 343 z 29.12.2015, str. 1, z późn. zm.).

 W takiej sytuacji niezbędne jest aby:

  • odpowiednio - w deklaracji, zeznaniu, zgłoszeniu celnym lub deklaracji rozliczeniowej, informacji o opłacie paliwowej, informacji o dopłatach, deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, rozliczeniu zamknięcia, zamieszczone zostało pouczenie, że stanowią one podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego,
  • uprzednie doręczenie upomnienia.

Ponadto egzekucji administracyjnej podlegają należności pieniężne przekazane do egzekucji na podstawie innych ustaw.

Ograniczenia i wyłączenia

W celu przymusowego dochodzenia obowiązków organ egzekucyjny zobowiązany jest do stosowania środków egzekucyjnych wskazanych w ustawie i które bezpośrednio prowadzą do ich wykonania.

Jednakże, aby zapewnić zobowiązanemu i członkom jego rodziny minimum egzystencji w art. 8-12 powołanej ustawy określone zostały składniki majątkowe niepodlegające egzekucji administracyjnej.

Należą do nich m.in.:

  1. przedmioty urządzenia domowego, pościel, bielizna i ubranie niezbędne dla zobowiązanego i będących na jego utrzymaniu członków rodziny (za przedmioty niezbędne nie uważa się m.in. mebli stylowych i stylizowanych, telewizorów do odbioru programu w kolorze, chyba że zobowiązany wykaże, że od roku produkcji telewizora upłynęło więcej niż 5 lat, radioodbiorników stereofonicznych, magnetofonów i magnetowidów, komputerów i urządzeń peryferyjnych, chyba że są one niezbędne zobowiązanemu do pracy zarobkowej wykonywanej przez niego osobiście, futer ze skór szlachetnych, dzieł sztuki) a także ubranie niezbędne do pełnienia służby lub wykonywania zawodu,
  2. narzędzia i inne przedmioty niezbędne do pracy zarobkowej wykonywanej osobiście przez zobowiązanego, z wyłączeniem środka transportu, oraz surowce niezbędne do tej pracy na okres 7 dni,
  3. dokumenty osobiste, po jednej obrączce zobowiązanego i jego współmałżonka, wykonanej z metali szlachetnych, ordery i odznaczenia oraz przedmioty niezbędne zobowiązanemu i członkom jego rodziny do nauki lub wykonywania praktyk religijnych,
  4. kwoty otrzymane na pokrycie wydatków służbowych, w tym kosztów podróży i wyjazdów,
  5. wynagrodzenie ze stosunku pracy - zgodnie z zasadami określonymi w przepisach kodeksu pracy,
  6. świadczenia pieniężne przewidziane w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym - zgodnie z zasadami określonymi w tych przepisach,
  7. świadczenia alimentacyjne, świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, świadczenia rodzinne, dodatki rodzinne, pielęgnacyjne, porodowe, dla sierot zupełnych, świadczenia z pomocy społecznej,świadczenia wychowawcze oraz jednorazowe świadczenie, o którym mowa w art. 10 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin ,,Za życiem" (Dz. U. poz. 1860).

Środki egzekucyjne

Ustawa określa, przy pomocy jakich środków organ egzekucyjny może dochodzić zaległych zobowiązań w trybie administracyjnym. Zgodnie z art. 1a pkt 12 lit. a ustawy środkami egzekucji administracyjnej należności pieniężnych są:

  • egzekucja z pieniędzy,
  • egzekucja z wynagrodzenia za pracę,
  • egzekucja ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej,
  • egzekucja z rachunków bankowych,
  • egzekucja z innych wierzytelności pieniężnych,
  • egzekucja z praw z instrumentów finansowych w rozumieniu przepisów o obrocie instrumentami finansowymi, zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku, oraz z wierzytelności z rachunku pieniężnego służącego do obsługi takich rachunków,
  • egzekucja z papierów wartościowych niezapisanych na rachunku papierów wartościowych,
  • egzekucja z weksla,
  • egzekucja z autorskich praw majątkowych i praw pokrewnych oraz z praw własności przemysłowej,
  • egzekucja z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością,
  • egzekucja z pozostałych praw majątkowych,
  • egzekucja z ruchomości,
  • egzekucja z nieruchomości.

Wszczęcie egzekucji

Zgodnie z art. 26 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego. W przypadku zobowiązań podatkowych wierzycielem pozostaje organ podatkowy. Gdy egzekucja prowadzona jest na wniosek obcego wierzyciela, organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, obowiązany jest natomiast do sprawdzenia dopuszczalności egzekucji administracyjnej.

Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą:

  1. doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub
  2. doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

Środki zaskarżenia

Z uwagi na fakt, iż zastosowanie postępowania egzekucyjnego jest najbardziej dotkliwym sposobem zaspokojenia wierzyciela, postępowanie egzekucyjne jest sformalizowane i poddane kontroli sądu administracyjnego. Naruszenie zasad w nim określonych stanowi podstawę do złożenia przez zobowiązanego m.in. zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz na przewlekłość postępowania egzekucyjnego, zażalenia na wydane w toku egzekucji postanowienie (prawo do złożenia skargi na przewlekłość postępowania egzekucyjnego i zażalenia przysługuje również wierzycielowi).

Zgodnie z art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być:

  1. wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku,
  2. odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej,
  3. określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z  orzeczenia, o którym mowa w art. 3-4 ustawy,
  4. błąd co do osoby zobowiązanego,
  5. niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym,
  6. niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego,
  7. brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 ustawy, jeżeli doręczenie to jest wymagane zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (Dz. U. poz. 1494, z późn. zm.),
  8. zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego,
  9. prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny,
  10. treść tytułu wykonawczego niespełniająca wymogów ustawowych, , a w zagranicznym tytule wykonawczym - wymogów określonych w art. 102 z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (Dz. U. poz. 1289, z późn. zm.).

Zarzuty zgłoszone na podstawie pkt 1-7, 9 i 10 organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w pkt 1-5 i 7, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. W przypadku, gdy egzekucja administracyjna prowadzona jest na wniosek państwa członkowskiego lub państwa trzeciego zobowiązany może kwestionować prowadzenie egzekucji na podstawie:

  • art. 33 § 1 pkt 6, 8 i 9 w przypadku egzekucji należności pieniężnych, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 8 lit. a-f ustawy;
  • art. 33 § 1 pkt 6 i 8-10 w przypadku egzekucji należności pieniężnych, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 8 lit. g i pkt 9 ustawy.

Stanowisko wierzyciela jest wyrażane w formie postanowienia. Jeżeli zarzut zobowiązanego jest lub był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym lub sądowym albo zobowiązany kwestionuje w całości lub w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługują środki zaskarżenia, wierzyciel wydaje postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu. Organ egzekucyjny po otrzymaniu ostatecznego stanowiska wierzyciela wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, z tym że jeżeli wierzyciel uznał zarzuty za uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego.Zgodnie z art. 54 ustawy zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego i egzekutora oraz na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Na przewlekłość postępowania egzekucyjnego skarga przysługuje również wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym, a także podmiotowi, którego interes prawny lub faktyczny został naruszony w wyniku niewykonania obowiązku oraz organowi zainteresowanemu w wykonaniu obowiązku. Skargę wnosi się do organu egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej. Skargę rozpatruje w pierwszej instancji organ egzekucyjny w formie postanowienia.

W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny wydaje postanowienia, na które przysługuje zażalenie, jeżeli ustawa o postępowaniu egzekucyjnym lub kodeks postępowania administracyjnego tak stanowią. Zażalenie wnosi się do organu odwoławczego za pośrednictwem organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia. W zakresie nieuregulowanym w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w postępowaniu egzekucyjnym stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. 

Wniesienie zarzutu, z wyłączeniem zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, powoduje zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu wydania ostatecznego postanowienia. Wierzyciel może wystąpić do organu egzekucyjnego z wnioskiem o podjęcie zawieszonego postępowania, albo o dokonanie zabezpieczenia (zabezpieczenie może być również dokonane z urzędu przez organ egzekucyjny). Wniesienie skargi czy też zażalenia nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego, jednakże w uzasadnionych wypadkach organ egzekucyjny lub organ nadzoru może wstrzymać prowadzone postępowanie.

Postępowanie zabezpieczające

Organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia należności pieniężnej, jeżeli brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić egzekucję, w szczególności jeżeli stwierdzono:

  • brak płynności finansowej zobowiązanego,
  • unikanie wykonania przez zobowiązanego obowiązku przez nieujawnianie zobowiązań powstających z mocy prawa lub nierzetelne prowadzenie ksiąg podatkowych,
  • dokonywanie przez zobowiązanego wyprzedaży majątku,
  • niezłożenie oświadczenia, o którym mowa w art. 39 § 1 ustawy - Ordynacja podatkowa, mimo wezwania do jego złożenia albo niewykazanie w złożonym oświadczeniu wszystkich rzeczy lub praw podlegających ujawnieniu.  

Zabezpieczenie może być dokonane również przed ustaleniem albo określeniem kwoty należności pieniężnej, jeżeli brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a przepisy odrębne zezwalają na takie zabezpieczenie (taką podstawą jest art. 33 ustawy Ordynacja podatkowa). Istnieje również możliwość zabezpieczenia na majątku płatnika, inkasenta, a także na majątku osób wymienionych w art. 115, art. 116 oraz w art. 116a ustawy Ordynacja podatkowa.

Organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia na wniosek:

  • wierzyciela należności pieniężnych określonych art. 2 pkt 1-7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i na podstawie wydanego przez niego zarządzenia zabezpieczenia lub tytułu wykonawczego,
  • na wniosek państwa członkowskiego i na podstawie zarządzenia zabezpieczenia, zagranicznego tytułu wykonawczego, dokumentu zabezpieczenia albo jednolitego tytułu wykonawczego, w zakresie należności pieniężnych państw członkowskich,
  • na wniosek państwa członkowskiego lub państwa trzeciego i na podstawie zarządzenia zabezpieczenia albo zagranicznego tytułu wykonawczego, w zakresie należności pieniężnych państw trzecich.

Organ egzekucyjny może z urzędu dokonać zabezpieczenia na podstawie tytułu wykonawczego, w przypadkach określonych w art. 32a § 3, art. 32c § 2 i art. 35 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz w przypadkach określonych w art. 79 ust. 5 ustawy z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (Dz. U. poz. 1289, z późn. zm.).

Z wnioskiem może również wystąpić organ kontroli skarbowej.

Na podstawie zarządzenia zabezpieczenia, dokumentu zabezpieczenia, tytułu wykonawczego, zagranicznego tytułu wykonawczego albo jednolitego tytułu wykonawczego organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia należności pieniężnej przez:

  1. zajęcie pieniędzy, wynagrodzenia za pracę, wierzytelności z rachunków bankowych, innych wierzytelności i praw majątkowych lub ruchomości,
  2. obciążenie nieruchomości zobowiązanego hipoteką przymusową, w tym przez złożenie dokumentów do zbioru dokumentów w przypadku nieruchomości, która nie ma urządzonej księgi wieczystej,
  3. obciążenie statku morskiego lub statku morskiego w budowie zastawem wpisanym do rejestru okrętowego (hipoteka morska przymusowa),
  4. ustanowienie zakazu zbywania i obciążania nieruchomości, która nie ma urządzonej księgi wieczystej albo której księga wieczysta zginęła lub uległa zniszczeniu,
  5. ustanowienie zakazu zbywania spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego, spółdzielczego prawa do lokalu użytkowego lub prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej.  

Jeżeli organ egzekucyjny nie jest jednocześnie wierzycielem, obciążenia nieruchomości hipoteką przymusową lub statku morskiego (statku morskiego w budowie) hipoteką morską przymusową dokonuje wierzyciel, a jeżeli wierzycielem jest państwo członkowskie lub państwo trzecie – organ egzekucyjny działający we własnym imieniu i na rzecz tego państwa. Przed skierowaniem wniosku do sądu o ustanowienie hipoteki przymusowej wierzyciel występuje do organu egzekucyjnego o nadanie tytułowi wykonawczemu lub zarządzeniu zabezpieczenia klauzuli o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji lub zarządzenia zabezpieczenia do wykonania.

Wydane w formie dokumentu papiery wartościowe zajęte w celu zabezpieczenia należności pieniężnych podlegają złożeniu do depozytu organu egzekucyjnego, natomiast zajęte w celu zabezpieczenia pieniądze wpłaca się na wydzielony oprocentowany rachunek bankowy organu egzekucyjnego z oprocentowaniem udzielonym przez bank dla wkładów wypłacanych na każde żądanie. O ile z okoliczności sprawy wynika, że zabezpieczenie trwać będzie dłużej niż 3 miesiące, zajęte pieniądze, na wniosek zobowiązanego, wpłaca się na rachunek lokaty terminowej.

Na wniosek zobowiązanego, zabezpieczenie należności pieniężnej może być dokonane przez złożenie kaucji. W przypadku uwzględnienia wniosku organ egzekucyjny określa kwotę kaucji.

Zobowiązany nie może rozporządzać składnikiem majątkowym zajętym w celu zabezpieczenia - jednak w okresie zabezpieczenia mogą być dokonywane - za zgodą organu egzekucyjnego - wypłaty z zajętego w celu zabezpieczenia rachunku bankowego zobowiązanego, po przedstawieniu przez niego wiarygodnych dokumentów świadczących o konieczności poniesienia tych wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej. Zajęcie zabezpieczające nie pozbawia zobowiązanego prawa do polecenia zapłaty zabezpieczonej należności pieniężnej ze środków pieniężnych znajdujących się na rachunku, o którym mowa w art. 165 § 2 ustawy.

Zawieszenie i umorzenie postępowania

Zawieszenie postępowania egzekucyjnego następuje w całości lub części w razie:

  • wstrzymanie wykonania, odroczenie terminu wykonania obowiązku albo rozłożenie na raty spłat należności pieniężnych,
  • śmierć zobowiązanego, jeżeli obowiązek nie jest ściśle związany z osobą zmarłego,
  • utrata zdolności do czynności prawnych przez zobowiązanego i brak jego przedstawiciela ustawowego,
  • żądanie wierzyciela,
  • inne przypadki przewidziane w ustawach.

W sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny wydaje postanowienie, na które zobowiązanemu przysługuje zażalenie.

Umorzenie postępowania ma miejsce w przypadkach gdy:

  • obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego,
  • obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał,
  • egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązków wynikających z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego lub bezpośrednio z przepisu prawa,
  • zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego,
  • w razie śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z jego osobą,
  • egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo gdy brak uprzedniego upomnienia zobowiązanego (jeżeli przepisy prawa przewidują doręczenie upomnienia),
  • postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem roku od dnia zgłoszenia tego żądania,
  • zażądał tego wierzyciel,
  • w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

Postępowanie egzekucyjne może być również umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Pomoc obcemu państwu oraz korzystanie z jego pomocy przy dochodzeniu należności

Zasady udzielania pomocy obcemu państwu oraz korzystania z jego pomocy przy dochodzeniu należności pieniężnych, reguluje ustawa z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (Dz. U.  poz. 1289, z późn. zm.) oraz wydane na jej podstawie rozporządzenia wykonawcze:

  • rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 19 listopada 2013 r. w sprawie wzorów wniosków o udzielenie pomocy kierowanych do państw trzecich, zaktualizowanego tytułu wykonawczego, zagranicznego tytułu wykonawczego oraz zarządzenia zabezpieczenia (Dz. U. poz. 1356 ),
  • rozporządzenie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 15 lutego 2017 r. w sprawie wyznaczenia centralnego biura łącznikowego (Dz. U. poz. 300).
  • rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 6 listopada 2013 r. w sprawie sposobu sporządzania wniosków o udzielenie pomocy kierowanych do państw członkowskich, jednolitych formularzy służących do powiadomienia i jednolitych tytułów wykonawczych (Dz. U. poz. 1295 ), zgodnie z § 1 pkt 1 tego rozporządzenia wnioski o udzielenie pomocy kierowane do państw członkowskich, jednolite formularze służące do powiadomienia i jednolite tytuły wykonawcze sporządza się z wykorzystaniem aplikacji udostępnionej w Biuletynie Informacji Publicznej urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw finansów publicznych.

Ww. akty prawne dokonują transpozycji do polskiego porządku prawnego postanowień dyrektywy Rady 2010/24/UE z dnia 16 marca 2010 r. w sprawie wzajemnej pomocy przy odzyskiwaniu wierzytelności dotyczących podatków, ceł i innych obciążeń (Dz. Urz. UE L 84 z dnia 31.03.2010, str. 1), która zastąpiła dotychczas obowiązującą dyrektywę Rady 2008/55/WE z dnia 26 maja 2008 r. w sprawie wzajemnej pomocy przy odzyskiwaniu wierzytelności dotyczących niektórych opłat, ceł, podatków i innych obciążeń (Dz. Urz. UE L 150 z dnia 10.06.2008, str. 28).

Przepisy powołanej ustawy przewidują następujące formy pomocy:

  • udzielanie informacji bez wniosku i na wniosek;
  • powiadamianie zainteresowanego podmiotu o decyzji, postanowieniu, orzeczeniu lub innym dokumencie jego dotyczącym;
  • prowadzenie egzekucji lub dokonanie zabezpieczenia należności pieniężnych, wymienionych w art. 2  powołanej ustawy tj.:

1) podatków i należności celnych pobieranych przez Rzeczpospolitą Polską, państwo członkowskie lub w ich imieniu, przez ich jednostki podziału terytorialnego lub administracyjnego, w tym organy lokalne, lub w imieniu tych jednostek lub organów, a także w imieniu Unii Europejskiej;

2) refundacji, interwencji i innych środków stanowiących część całkowitego lub częściowego systemu finansowania Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) oraz Europejskiego Funduszu Rolniczego Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), w tym kwot należnych w związku z tymi działaniami;

3) opłat i innych należności pieniężnych przewidzianych w ramach wspólnej organizacji rynku Unii Europejskiej dla sektora cukru;

4) kar, grzywien, opłat i dopłat administracyjnych związanych z należnościami pieniężnymi, o których mowa w pkt 1–3, nałożonych przez organy właściwe do pobierania podatków i należności celnych lub właściwe do prowadzenia postępowań administracyjnych dotyczących podatków i należności celnych lub potwierdzonych przez organy administracyjne lub sądowe na wniosek organów właściwych w sprawie podatków i należności celnych;

5) opłat za zaświadczenia i podobne do zaświadczeń dokumenty wydane w postępowaniach administracyjnych w sprawie należności pieniężnych, o których mowa w pkt 1;

6) odsetek i kosztów związanych z należnościami pieniężnymi, o których mowa w pkt 1–5, w związku z którymi możliwe jest zwrócenie się o wzajemną pomoc;

7) przekazanych do egzekucji administracyjnej na podstawie ratyfikowanych umów międzynarodowych, których stroną jest Rzeczpospolita Polska.